Tìm kiếm

Bình Nguyên Lộc là một trong những nhà văn lớn, tiêu biểu của miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975. Truyện của ông phản ánh đậm nét đặc trưng văn hóa vùng Nam Bộ, đặc biệt là văn hóa ẩm thực. Bài báo này không đi sâu phân tích các nội dung liên quan đến văn hóa ẩm thực Nam Bộ thể hiện trong tác phẩm Bình Nguyên Lộc, mà chủ yếu phân tích ẩm thực có vai trò như ký hiệu văn hóa, tư liệu văn hóa, nơi thể hiện ký ức cộng đồng, sắc thái vùng miền. Việc đặt tác phẩm Bình Nguyên Lộc trong lịch sử di dân của người Việt, trong không gian giao thoa - tiếp biến về văn hóa, để đánh giá cảm hứng văn hóa chủ đạo và khác biệt của nhà văn, để làm rõ hơn mối quan hệ giữa văn học và văn hóa cũng là điểm mới của bài báo.

Văn học dân gian mang tính nguyên hợp nên lưu giữ nhiều dấu vết của văn hóa Việt, trong đó có văn hóa ẩm thực. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về yếu tố ẩm thực trong văn học dân gian. Vì vậy, thông qua việc phân tích văn hóa ẩm thực trong các thể loại văn học dân gian như thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện cười, ca dao, tục ngữ, … ở những khía cạnh khác nhau như nguồn gốc thức ăn; ẩm thực với anh hùng, bậc kỳ tài; về cái đói và giấc mơ no đủ; về chuyện miếng ăn là miếng nhục và miếng ăn là tất cả cuộc sống, bài viết kỳ vọng khám phá thêm những hiểu biết về những ý nghĩa nhân sinh sâu sắc được thể hiện thông qua văn hóa ẩm thực.

Văn học so sánh trong bối cảnh khu vực Đông Á đang trở thành xu hướng mới của nghiên cứu hiện nay. Bằng phương pháp tiếp cận tự sự học, bài viết đi sâu vào khảo sát những yếu tố cơ bản xoay quanh nghệ thuật tự sự của hai tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ và Vũ nguyệt vật ngữ của Ueda Akanari như: cốt truyện, phương thức kể chuyện (người kể chuyện, điểm nhìn, lời kể), thời gian và không gian trần thuật. Dù cùng chịu ảnh hưởng từ “Tiễn đăng tân thoại” về nghệ thuật tự sự nhưng hai tác phẩm truyền kì này cũng mang những nét đặc trưng riêng, phản ánh văn hóa - xã hội của từng dân tộc, đồng thời thể hiện sự phát triển độc lập của thể loại truyền kỳ ở Việt Nam và Nhật Bản. Trong khi Truyền kỳ mạn lục thể hiện các giá trị Nho giáo với lối kể chuyện in đậm văn hóa dân gian và văn xuôi lịch sử Việt Nam, thì Vũ nguyệt vật ngữ phát triển phong cách tự sự hiện đại, tập trung vào tâm lý nhân vật và đời sống đô thị. Việc so sánh hai tác phẩm này cho thấy sự đa dạng và phong phú của thể loại truyền kỳ trong khu vực Đông Á, đồng thời khẳng định tính quy luật trong quá trình phát triển của thể loại này, từ những câu chuyện dân gian đến những tác phẩm văn học có chiều sâu nghệ thuật.

Yêu ma trong truyện cổ dân gian người Việt vừa là hình thái biến hóa huyền ảo mang tính “người”, vừa có tính đặc trưng của thế giới muôn loài. Đại bộ phận yêu ma không chỉ ám hại con người, hay có thủ đoạn mê hoặc con người với đặc tính xảo quyệt, mà còn có những nét nhân tính nhất định. Những hình tượng yêu ma này cùng với hình thái ý thức xã hội đương thời như tín ngưỡng quỷ thần, phong tục tập quán, nếp sống con người có mối quan hệ mật thiết với nhau