Tìm kiếm

Già hóa dân số là hiện tượng toàn cầu, diễn ra ở cả nước phát triển và đang phát triển nhưng với tốc độ khác nhau, và là một trong những hiện tượng biến đổi xã hội quan trọng nhất của thế kỷ 21. Già hóa dân số đang trở thành một trong những chủ đề được quan tâm không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Sử dụng dữ liệu thứ cấp của các cơ quan, tổ chức Quốc tế và Việt Nam, bài viết tập trung phân tích, làm rõ xu hướng già hóa trên thế giới và ở Việt Nam thông qua biến động mức sinh, tuổi thọ, chỉ số già hóa, tuổi trung vị và tỷ số hỗ trợ tiềm năng. Nghiên cứu cũng chỉ ra một số đặc điểm của dân số già ở Việt Nam như: tốc độ già hóa nhanh, khác biệt theo vùng miền, già hóa ở nông thôn cao và nghiêng về nữ giới, tỷ lệ người cao tuổi vẫn tiếp tục làm việc khá cao và số năm sống khỏe mạnh vẫn còn thấp, … làm nảy sinh một số vấn đề về kinh tế-xã hội, từ đó đề xuất các định hướng ứng phó với vấn đề già hóa.

Bài viết xem xét hiện tượng giao thoa văn hóa Việt - Hoa được phản ánh trong các tác phẩm văn xuôi của Bình Nguyên Lộc, dựa trên các lý thuyết về giao thoa và tiếp biến văn hóa của Việt Nam và thế giới. Phân tích các sáng tác Bình Nguyên Lộc, nhận thấy nhà văn rất nhất quán trong việc miêu tả quá trình giao lưu văn hóa giữa người Việt và người Hoa di cư, cộng cư và những đổi thay trong đời sống văn hóa. Các tác phẩm của ông nhấn mạnh sự cộng tồn hòa bình và chấp nhận lẫn nhau thay vì xung đột hay áp đặt văn hóa. Bài viết hướng đến mục tiêu làm rõ mối quan hệ giữa văn học và văn hóa, chứng minh rằng ý thức văn hóa của nhà văn ảnh hưởng sâu sắc đến cả nội dung tư tưởng lẫn giá trị nghệ thuật của tác phẩm văn học. Bài viết cho thấy tác phẩm của Bình Nguyên Lộc không chỉ là biểu hiện nghệ thuật mà còn là tư liệu dân tộc học có giá trị về xã hội đa văn hóa miền Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức các cộng đồng dân tộc khác nhau duy trì bản sắc văn hóa riêng trong khi hình thành một nền văn hóa vùng miền gắn kết.

Văn học so sánh trong bối cảnh khu vực Đông Á đang trở thành xu hướng mới của nghiên cứu hiện nay. Bằng phương pháp tiếp cận tự sự học, bài viết đi sâu vào khảo sát những yếu tố cơ bản xoay quanh nghệ thuật tự sự của hai tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ và Vũ nguyệt vật ngữ của Ueda Akanari như: cốt truyện, phương thức kể chuyện (người kể chuyện, điểm nhìn, lời kể), thời gian và không gian trần thuật. Dù cùng chịu ảnh hưởng từ “Tiễn đăng tân thoại” về nghệ thuật tự sự nhưng hai tác phẩm truyền kì này cũng mang những nét đặc trưng riêng, phản ánh văn hóa - xã hội của từng dân tộc, đồng thời thể hiện sự phát triển độc lập của thể loại truyền kỳ ở Việt Nam và Nhật Bản. Trong khi Truyền kỳ mạn lục thể hiện các giá trị Nho giáo với lối kể chuyện in đậm văn hóa dân gian và văn xuôi lịch sử Việt Nam, thì Vũ nguyệt vật ngữ phát triển phong cách tự sự hiện đại, tập trung vào tâm lý nhân vật và đời sống đô thị. Việc so sánh hai tác phẩm này cho thấy sự đa dạng và phong phú của thể loại truyền kỳ trong khu vực Đông Á, đồng thời khẳng định tính quy luật trong quá trình phát triển của thể loại này, từ những câu chuyện dân gian đến những tác phẩm văn học có chiều sâu nghệ thuật.

Đề cương văn hóa Việt Nam do Trường Chinh soạn thảo năm 1943 có tính chất như một cương lĩnh văn hóa cách mạng kể từ khi ra đời cho đến ngày nay. Tuy nhiên, khả năng vận dụng và tầm ảnh hưởng của nó khác nhau tùy vào từng giai đoạn lịch sử và hoàn cảnh thực tiễn cụ thể. Bài viết này trình bày thực tiễn vận dụng và tầm ảnh hưởng của Đề cương văn hóa Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám và trong kháng chiến chống thực dân Pháp, cụ thể là sự tiếp thu, vận dụng Đề cương trong những hoạt động do Đảng Cộng sản lãnh đạo, và sự ảnh hưởng tự phát của nó đến văn đàn đô thị giai đoạn 1945-1954 vốn vẫn nằm trong sự kiểm soát của thực dân Pháp. Từ đó, bài viết cho thấy sự tiếp thu, hưởng ứng mãnh liệt của giới văn nghệ sĩ đối với Đề cương văn hóa Việt Nam cũng như tầm ảnh hưởng rộng khắp và khả năng gây tranh luận sôi nổi của nó trong một giai đoạn đấu tranh cách mạng đầy cam go của dân tộc.

Tín ngưỡng của người Việt giữ một vị trí đặc biệt và góp một phần quan trọng làm nên nét đặc trưng của văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, nó cũng có những mặt hạn chế nhất định cần được nghiên cứu, xem xét để giúp các cấp chính quyền có những điều chỉnh nhất định nhằm định hướng cho các hoạt động tín ngưỡng, đồng thời khai thác những giá trị vốn có, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo tồn nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Là hiện tượng thi ca nổi bật trong văn học hậu kì trung đại Việt Nam, gần đây thơ Nôm Hồ Xuân Hương còn được tìm hiểu, đánh giá từ lý thuyết trò chơi. Bài viết này là bước đầu tìm hiểu giá trị về văn hóa và tư duy trong những sáng tác bằng chữ Nôm của Hồ Xuân Hương với tư cách là đối tượng khảo sát của lý thuyết trò chơi. Trong đó, không gian văn hóa lễ hội đậm chất trào tiểu dân gian quyên là những giá trị mang tính trò chơi cần được làm sáng tỏ trong thơ Nôm cùng những phương diện thể hiện sự hoài nghi, giải trung tâm và tinh thần nữ Hồ Xuân Hương.

Trực quan hóa khoa học và trực quan hóa thông tin là những lĩnh vực đa ngành mới được tập trung phát triển trong thập kỷ gần đây. Thời gian trước đây, trực quan hóa chủ yếu tập trung vào việc hiển thị và giúp đánh giá các kết quả mô phỏng. Tuy nhiên, với các dữ liệu lớn ngày nay thì trực quan hoả còn được giao một nhiệm vụ lớn hơn, đó là giúp khám phá dữ liệu để giúp các nhà khoa học hiểu hơn những khái niệm, những quan hệ và quả trình bên trong dữ liệu. Tại Việt Nam chủ đề giao thông ở các thành phố lớn như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội đang được nhiều người quan tâm ở nhiều góc nhìn khác nhau. Trong những năm gần đây, xe buýt dần trở thành phương tiện công cộng phổ biến và chính yếu của người dân. Trong bài báo này, nhóm tác giả tập trung vào phân tích dữ liệu dòng giao thông xe buýt để xây dựng mô hình dữ liệu xe buýt hướng thời gian. Dựa vào mô hình dữ liệu này, nhóm tác giả phát triển giải thuật tìm đường đi xe buýt theo thời gian thực. Cuối cùng, bằng kỹ thuật WebGL, kết quả tìm đường xe buýt sẽ được hiển thị trên nền bản đồ 3D.

Hệ thống đền tháp Bà la môn giáo của người Chăm rải rác suốt chiều dài vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Liên quan đến các đền tháp là các nghi thức tôn giáo, lễ hội dân tộc, sinh hoạt cộng đồng... của người Chăm Bà la môn giáo. Hiện nay các tháp Bà la môn giáo đang được khai thác phục vụ du lịch một cách manh mún, chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa các địa phương. Điều này gây lãng phí rất lớn về ý nghĩa cũng như giá trị của các đền tháp Bà la môn giáo. Bài viết này nhằm nhận diện hệ thống đền tháp Bà la môn giáo là một bộ phận của di sản văn hóa Chăm ở vùng văn hóa duyên hải miền Trung. Đồng thời đề xuất phương hướng đưa hệ thống đền tháp này vào trong hoạt động du lịch văn hóa trên phạm vi vùng. Có như vậy chúng ta mới phát huy giá trị và tiềm năng to lớn các di sản văn hóa Chăm khu vực Nam Trung Bộ trong giai đoạn phát triển và hội nhập hiện nay.

Với mục tiêu xác định các nhân tố ảnh hưởng đến đa dạng hóa thu nhập của nông hộ vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic và dữ liệu của 2.287 hộ gia đình vùng nông thôn ĐBSCL có tham gia hoạt động sản xuất nông nghiệp thu được từ cuộc Khảo sát mức sống dân cư (VHLSS) năm 2012 do Tổng Cục Thống Kê, Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư phối hợp với Ngân Hàng Thế Giới (WB) thực hiện. Nghiên cứu đã tìm ra 6 nhân tố có ý nghĩa thống kê, ảnh hưởng tích cực đến việc đa dạng hóa thu nhập của nông hộ vùng ĐBSCL, gồm: đào tạo nghề, số người phụ thuộc trong nông hộ, số lượng thành viên của nông hộ, trình độ học vấn trung bình của các thành viên trong nông hộ, trình độ học vấn của chủ hộ và số người tham gia vào hoạt động sản xuất phi nông nghiệp trong gia đình.

Tiểu thuyết văn học trên báo Nam Kỳ địa phận đầu thế kỷ XX nổi bật với nhiều chủ đề đa dạng thu hút độc giả đương thời. Trong đó, Phêrô Nghĩa là một cây bút nổi bật với các tác phẩm thể hiện sự giao thoa ý nghĩa biểu tượng giữa các lĩnh vực: tôn giáo, văn hóa và văn học. Nghiên cứu này tập trung giải mã ý nghĩa hai biểu tượng nghệ thuật nước và rắn trong hai tiểu thuyết tiêu biểu Cha giết con và Đôi bước lưu ly của Phêro Nghĩa, nhằm mục tiêu khám phá khả năng sáng tạo nghệ thuật của tác giả. Với phương pháp lịch sử - xã hội và hướng tiếp cận liên ngành: tôn giáo và văn hóa, bài viết tiệm cận lớp ý nghĩa của hai tác phẩm ẩn giấu trong hai hình tượng nước và rắn. Ý nghĩa của hai hình tượng này mang tính cách lưỡng diện: tích cực và tiêu cực. Tuy nhiên, có lẽ tác giả mang tâm thức đạo Công giáo, nên ông nghiêng chiều về ý nghĩa tiêu cực hơn, theo hướng nghĩa của những câu chuyện ấn tượng trong Kinh Thánh, nhưng cũng không xa lạ với văn hóa dân tộc mình. Điều đó cho thấy tài năng cách tân nghệ thuật của Phêro Nghĩa trong lãnh địa tiểu thuyết đầu thế kỷ XX.