Tạp chí Khoa học Đại học Văn Hiến

Đọc Nắng thổ tang của Đinh Phương từ lý thuyết nhập vai

Nguyễn Hoài Nam — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Khái niệm nhập vai thường chỉ được vận dụng như một phương pháp sư phạm, một hình thức thứ yếu của lý thuyết siêu hư cấu hoặc một thuật ngữ rải rác trong công trình nghiên cứu của nhiều học giả. Kế thừa, phát triển và hệ thống hóa quan niệm về nhập vai của các nhà nghiên cứu đi trước, nghiên cứu hướng tới khám phá một hiện tượng văn học đương đại Nắng thổ tang của Đinh Phương trong tương quan lý thuyết nhập vai của tự sự học. Qua đó, bài viết đã làm rõ những đặc điểm quan trọng của hình thức nhập vai trong tác phẩm như: nhập vai là quá trình tự ý thức về chính mình, nhập vai như quá trình biến thành kẻ khác và nhập vai như là một hình thức lựa chọn và ép buộc. Việc vận dụng và hệ thống hóa quan niệm nhập vai trong đọc tác phẩm Nắng thổ tang kỳ vọng góp phần đề xuất và phát triển một khái niệm cho tự sự học: người kể chuyện (nhân vật) nhập vai, đồng thời khơi mở những góc nhìn mới đối với sáng tác của Đinh Phương.

Một số phương thức cải biên truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên sang kịch bản Cải lương

Nguyễn Trọng Nhân, Võ Lê Mai Anh, Chung Ngọc Bảo Nguyên, Thạch Nguyễn Yến Nhi — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Bài viết thực hiện nghiên cứu phương thức cải biên truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên thành kịch bản cải lương trên ba phương diện: ngôn ngữ, nhân vật và cốt truyện thông qua việc ứng dụng kết hợp lý thuyết cải biên và các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành. Nghiên cứu hướng đến mục đích làm rõ các quy luật cải biên trong đối tượng nghiên cứu và tiếp cận xu hướng kết hợp giữa văn học trung đại và nghệ thuật sân khấu hiện đại. Từ đó chứng minh sức sống lâu bền cũng như khả năng thích nghi của văn học dân tộc trong bối cảnh hiện đại, góp phần hỗ trợ bạn đọc có kiến giải khách quan và đa dạng hơn trong quá trình nghiên cứu văn học và nghệ thuật.

Thơ đô thị miền Nam 1965-1975 trong diễn ngôn phê bình văn học cùng thời

Bùi Quang Khải — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Bài viết khảo sát thơ đô thị miền Nam giai đoạn 1965-1975 trong diễn ngôn phê bình văn học cùng thời, nhằm làm rõ vai trò đồng sáng tạo của giới phê bình trong việc tiếp nhận, định vị giá trị cho dòng thơ này. Dựa trên ba trụ cột lý thuyết gồm phê bình tiếp nhận, phân tích diễn ngôn phê bình và chủ nghĩa hiện sinh, nghiên cứu tiến hành phân tích nội dung các văn bản phê bình tiêu biểu của các tác giả như Bùi Giáng, Uyên Thao, Tạ Tỵ, Nguyễn Đình Tuyến, Trần Nhựt Tân… Từ đó, bài viết làm nổi bật cách thức các nhà phê bình tiếp cận thơ như một hiện tượng văn hóa sống động, giàu cảm thức hiện sinh và phản tỉnh bản thể. Kết quả cho thấy diễn ngôn phê bình miền Nam trước 1975 không chỉ thẩm định giá trị mà còn định hướng tiếp nhận, đồng hành sáng tạo cùng thi ca. Qua đó, nghiên cứu khẳng định vị thế của thơ đô thị miền Nam 1965-1975 như một hiện tượng nghệ thuật độc đáo trong văn học Việt Nam hiện đại.

Ngôn ngữ nghệ thuật sử thi Ẳm Ệt của người Thái ở Việt Nam

Lê Thị Hiền — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Ngôn ngữ nghệ thuật là một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị và sự độc đáo của sử thi Ẳm ệt - một kiệt tác văn học dân gian của người Thái ở Việt Nam. Bằng sự sáng tạo và tinh tế, tác giả dân gian đã vận dụng ngôn ngữ một cách khéo léo để tái hiện bức tranh vũ trụ và vạn vật trong thời kỳ sơ khai của dân tộc Thái, mang lại sự sống động và cuốn hút cho tác phẩm. Việc nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật trong sử thi Ẳm ệt không chỉ giúp làm sáng tỏ những giá trị nội dung, mà còn góp phần khám phá chiều sâu văn hóa, nghệ thuật độc đáo của người Thái. Qua đó, nghiên cứu góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc trong bối cảnh hiện đại.

Giá trị của từ xưng hô trong một số tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh

Huỳnh Thị Mai Trinh, Lê Hữu Nhật Duy, Lê Dương Khắc Minh — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Trong giao tiếp cũng như trong văn học, từ xưng hô chiếm một vị trí quan trọng, thể hiện căn tính văn hóa của chủ thể phát ngôn cũng như đặc điểm nhận dạng vùng miền. Nhắc đến văn học miền Nam, từ buổi giao thời, Hồ Biểu Chánh (1885-1958) là cây bút lớn chuyên sử dụng chữ quốc ngữ kết hợp với phương ngữ Nam Bộ để sáng tác văn học, bao gồm hệ thống từ xưng hô được nhà văn khai thác. Bài viết tập trung nghiên cứu về giá trị của từ xưng hô trong một số tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh nhằm làm rõ những tác động của nó đến sự hình thành văn hóa giao tiếp cũng như đặc trưng văn hóa riêng biệt ở Nam Bộ, được thể hiện thông qua việc định hình mối quan hệ thân quen, mối quan hệ xa lạ và hiện tượng gộp âm cũng như cách biểu thị thái độ trong giao tiếp. Qua đó, bài viết góp phần làm nổi bật nét độc đáo của ngôn ngữ sinh hoạt vùng miền trong mối quan hệ với ngôn ngữ toàn dân.

Tội lỗi và chấn thương trong ký ức văn hóa và văn học Đức sau 1945

Ngô Thị Thu Thủy — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Bài viết thuộc lĩnh vực nghiên cứu ký ức văn hóa và văn học, tập trung vào trải nghiệm chấn thương của cộng đồng thủ phạm người Đức sau Thế chiến II và cuộc diệt chủng người Do Thái Châu âu (Holocaust). Trong đó, nghiên cứu đặt vấn đề tội lỗi tập thể như một dạng chấn thương văn hóa, và văn học Đức hậu chiến đã góp phần biểu đạt, thương thảo và hóa giải chấn thương ấy. Lý thuyết chấn thương kết hợp phương pháp phân tích diễn ngôn với việc khảo sát văn học Đức sau 1945 được sử dụng để khám phá sự kìm nén của diễn ngôn tội lỗi đối với nỗi đau của người Đức và sự hồi sinh của ký ức chấn thương này về sau, khi thế hệ con cháu đối diện với ký ức gia đình. Qua đó, nghiên cứu góp phần mở rộng lý thuyết chấn thương sang cộng đồng thủ phạm và khẳng định vai trò của văn học trong việc kiến tạo ký ức văn hóa và thúc đẩy tiến trình “đối mặt quá khứ” (Vergangenheitsbewältigung) trong xã hội hậu chấn thương.

Tiếp nhận W. G. Sebald ở Việt Nam

Võ Nguyễn Bích Duyên — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Được đánh giá là một trong những nhà văn lớn của văn học thế giới cuối thế kỷ XX, W. G. Sebald (1944 - 2001) cùng các tác phẩm của ông đã được đón nhận rộng rãi, nồng nhiệt ở nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ vừa qua. Riêng ở Việt Nam, tác phẩm của Sebald chỉ thật sự bắt đầu được giới thiệu vào năm 2019 khi tác phẩm Die Ausgewanderten (The Emigrants) được dịch và xuất bản với tên gọi Ký ức lạc loài. Nhằm phác thảo lại hành trình các tác phẩm của Sebald đến với bạn đọc Việt Nam, bài viết sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp so sánh để đánh giá sự tiếp nhận của độc giả nước ta với tác phẩm của ông chủ yếu qua dịch thuật, xuất bản, nghiên cứu và phê bình. Thực tế việc tiếp nhận ở Việt Nam cho thấy các tác phẩm của nhà văn người Đức chưa thực sự được quan tâm tương xứng với tầm vóc của chúng, do vậy, cần phải có thêm nhiều hoạt động để Sebald được công nhận rộng rãi hơn.

Các câu chuyện gái giang hồ từ góc độ xã hội học văn học (Làm đĩ, Đời mưa gió, Bỉ vỏ)

Phạm Trần Thế Vinh, Trương Thị Trúc Quyên — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Bài viết khảo sát hình tượng gái giang hồ trong văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1932 - 1945 qua ba tác phẩm tiêu biểu: Làm đĩ (Vũ Trọng Phụng), Đời mưa gió (Nhất Linh - Khái Hưng) và Bỉ vỏ (Nguyên Hồng). Trên cơ sở tiếp cận xã hội học văn học, đặc biệt là khái niệm “định chế xã hội”, bài viết lý giải sự “sa ngã” của các nhân vật nữ không chỉ là bi kịch cá nhân mà còn là sản phẩm của những định kiến và áp lực từ hệ thống nam quyền. Qua hai hướng phân tích: sự lệch chuẩn do định chế đạo đức và hành vi phản kháng trước định chế, bài viết cho thấy gái giang hồ không đơn thuần là nạn nhân mà còn là chủ thể có ý thức, phản ánh sự giằng co giữa cá nhân và xã hội. Từ đó, bài viết góp phần nhìn lại vai trò phản biện xã hội của văn học hiện thực cũng như mở rộng cách hiểu về hành vi “sa ngã” trong mối quan hệ giữa giới, đạo đức và quyền lực.

Từ tác phẩm Mâm vàng Cửu Long đến đào tạo nghệ thuật múa mâm của người Việt vùng Nam Bộ

Nguyễn Quốc Trung, Đoàn Phúc Linh Tâm, Vũ Đình Phúc — T3, 28 Thg 4 2026 00:00:00 +0700

Mâm vàng Cửu Long là tác phẩm múa tiêu biểu do Thái Ly sáng tác, biên đạo từ chất liệu múa nghi lễ dân gian Nam Bộ. Thông qua tác phẩm, bài viết nghiên cứu quá trình chuyển đổi từ múa Dâng mâm trong diễn xướng Bóng rỗi (nghi lễ đặc trưng của người Việt vùng Nam Bộ) đến ngôn ngữ múa chuyên nghiệp. Nghiên cứu làm rõ nguồn gốc giao lưu văn hóa Việt - Chăm của múa Dâng mâm, đồng thời phân tích sự thay đổi về nội dung, ý nghĩa và tính nghệ thuật khi hình thái múa này được chuyển hóa thành tác phẩm biểu diễn trên sân khấu chuyên nghiệp. Qua việc hệ thống hóa và tái cấu trúc các động tác cốt lõi từ nghi lễ thành ngôn ngữ múa chuyên nghiệp, Mâm vàng Cửu Long đặt nền tảng cho cho giáo trình đào tạo nghệ thuật múa mâm của người Việt vùng Nam Bộ hiện nay và minh chứng cho sự kết nối hài hòa giữa bảo tồn văn hóa truyền thống và sáng tạo nghệ thuật đương đại. Quá trình chuyển đổi này không làm mất đi hoàn toàn ý nghĩa, chức năng của nghi lễ dân gian mà đặt nó trong quan hệ sống động với hiện tại.